مقدمه :
معدن تنگستن نظام آباد در َ17 14 درجه سانتي گراد طول شرقي و َ40 33 درجه سانتي گراد عرض شمالي و در فاصله 46 كيلومتري جنوب غرب شهرستان شازند در مسیر سد کمال صالح در سمت راست (جنوب غربی ) روستا واقع شده و از نظر زمين شناسي در زون سنندج – سيرجان قرار دارد. اين معدن از نوع رگه اي است كه رگه هاي كانه زايي اساس در راستاي شمال غرب – جنوب شرق و درون ميزبان كوارتزديوريتي گسترش دارد. در حال حاضر تنگستن در ايران توليد نمي شود و تنها معدن تنگستن ايران، معدن نظام آباداست كه از سال 1336 تاكنون تعطیل است.
در اين محدوده رگه هاي فراوان اپليتي و پگماتيتي توده کوارتز ديوريتي داراي کاني سازي تنگستن بصورت کاني شئليت مي باشد. شئلیت دارای سیستم تتراگونال بوده و بلورهای آن معمولاً به شکل دی پیرامیدال ساده هستند. آگرگات های آنها معمولاً دانه ای و یا ماسیو هستند؛ دارای رخ مشخص وسختی 5/4 تا 5 و وزن مخصوص 9/5 تا 1/6 که به طور غیر عادی برای یک کانی غیر فلزی بالاست. دارای جلای شیشه ای تا الماسی می باشد .رنگ آن سفید، زرد ، سبز ، قهوه ای ،نیمه شفاف اما برخی نمونه های آن شفاف است .اکثر نمونه های شئلیت تحت تابش اشعه ی ماورای بنفش طول موج کوتاه ، فلورسانسی به رنگ سفید مایل به آبی از خود نشان می دهد . کانی سازی شئلیتیت معمولاٌ در گرانیت پگماتیت ها و رگه های هیدرو ترمال حرارت بالای وابسته به گرانیت ها مشاهده می شود. از خاستگاه های ثانویه این کانی نیز به کانسارهای دگرگونی مجاورتی و پلاسر در رسوبات آبرفتی و رودخانه ای نیز اشاره کرد.
از پاراژنزهای آن نیز میتوان به کاسیتریت ،توپاز ، فلوریت ، آپاتیت ، مولیبدنیت ، و ولفرامیت اشاره کرد. این کانی از منابع استحصال تنگستن می باشد.
در منطقه نظام آباد 6 گمانه حفر گرديده و علاوه بر اين حفاريها تعدادي تونل قديمي بنامهاي تونل جعفرآباد، تونل حسن آباد، تونل شاه، تونل روشت و ... وجود دارد که همگي در کانسار تنگستن نظام آباد زده شده اند. بهره برداري از بخشهاي پرعيار و پرذخيره اين کانسار در 30 سال پيش توسط تيمسار ايادي و مهندس ترانچي صورت گرفته است، لازم به ذکر است دو گمانه مشرف به روستا مسدود شده است. عيار تنگستن در گمانه شماره 1 حفر شده بين اعماق 30/75 تا 65/75 بالاترين مقدار و معادل ppm 3000 مي باشد ولي در 5 گمانه حفر شده ديگر عيار تنگستن قابل توجه نمي باشد. با توجه به بررسيهاي به عمل آمده در مورد رگه هاي معدني موجود در اين منطقه و تلفيق اين داده ها با داده هاي گذشته به نظر مي رسد ذخيره تنگستن در معدن نظام آباد حدود 8000 تن با عيار 22/0 درصد باشد. با توجه به بررسيهاي به عمل آمده ادامه کار مقرون به صرفه نبوده و کفايت فعاليتهاي اکتشافي در اين معدن اعلام شده است. در ناحيه بامسر افق بالائي به ضخامت 3 تا 4 متر با آثار کاني سازي مالاکيت و کالکوپيريت و شئليت و افق زيرين به ضخامت 5/1 متر با تيپ کانسار اسکارني ديده مي شود. در اين عمليات از 19 ترانشه نمونه برداري شده که در مجموع عيار تنگستن در طول يک کيلومتر گسترش سطحي زون مينراليزه قابل توجه نمي باشد (حدود ppm 110 ) ، عيار متوسط قلع در طول يک کيلومتر از گسترش سطحي زون مينراليزه ppm 364 مي باشد. در نهايت حفر 2 حلقه چاه به منظور روشن شدن وضعيت عناصر تنگستن و قلع در اعماق و حفر چاهک و نمونه برداري از آنها و مطالعه دقيقتر پيشنهاد شده است. در ناحيه مروک – دو خواهران پس از بررسيهاي به عمل آمده وجود عنصر تنگستن بصورت کاني شئليت و عنصر قلع بصورت کاني کاستريت محرز مي باشد و نمونه هاي کاني سنگين برداشت شده از چاههاي حفر شده نشان دهنده تمرکز عناصر فوق در افقهاي مختلف در آبرفت مي باشد. در اين ناحيه حفاري در اعماق پائين تر به علت سنگهای پگماتیتی منگنز دار پيشنهاد شده است.
مطالعات ژئوشيميايي و پتروگرافي توده نفوذي نظام آباد حاكي از آن است كه اين توده از نظر سنگ شناسي شامل دو بخش كوارتز ديوريتي و گرانوديوريتي بوده كه از نظر زايشي در ارتباط با يكديگر مي باشد، به عبارتي هر دو حاصل تفريق يك ماگماي واحد مي باشد كه بر اثر فرو رانش پوسته اقيانوسي نئوتتيس به زير پوسته قاره اي ايران مركزي تشكيل شده است. بنابراين تيپ توده نفوذي از نوع I بوده و از نظر جايگاهي تكتونيكي متعلق به انواع CAG يا گرانيتوئيدهاي حاصل از برخورد قوس – قاره مي باشد. اين نتيجه گيري با آنچه پورحسيني (1362) درمورد فعاليت هاي پلوتونيك نوار سنندح – سيرجان عنوان كرده منطبق مي باشد. وي معتقد است كه فعاليتهاي پلوتونيك اين نوار حاصل فرو رانش پوسته اقيانوسي نئوتتيس به زير پوسته قاره اي ايران مركزي است و اين فرو رانش از بخش جنوب شرقي آغاز و به سمت شمال غرب حركت كرده است.
منبع:http://cullinan.blogfa.com/
