مدل سازي اثر سناريوهاي مديريت پوشش گياهي بر پاسخ هيدرولوژيكي حوزه آبخيز قزاقلي

مجتبی محمدی¹؛ حسین سلمانی²؛ حامد روحانی³؛ واحدبردی شیخ⁴؛ مهدی مردیان⁵

1عضو هیات علمی گروه احیاء مناطق خشک و بیابانی، مجتمع آموزش عالی سراوان-ایران

2دانشجوی دکتری علوم و مهندسی آبخیزداری، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

3استادیار گروه مرتع و آبخیزداری، دانشگاه گنبد کاووس

4دانشیار گروه آبخیزداری دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی گرگان

5دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اراک، باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، اراک، ایران

منبع: نشریه پژوهش های آبخیزداری؛ مقاله 6، دوره 29، شماره 4 - شماره پیاپی 113، زمستان 1395، صفحه 51-60 (http://wmrj.areo.ir/article_115319.html)

چکیده

ارزیابی پروژه­های حفاظت آب و خاک امروزه از بنیادی­ترین مسائلی است که به منظور افزایش کارآیی برنامه‌ریزی­های آتی طرح­های اجرایی و مدیریتی منابع طبیعی صورت می­گیرد. در این میان نبود تجهیزات لازم به منظور اندازه­گیری و ثبت تغییرات ایجاد شده در برابر پدیده­های بحران­زا نظیر سیل و فرسایش، استفاده از مدل­ها را به منظور ارزیابی سناریوهای مختلف مدیریتی در دستیابی به اهداف ضروری می­سازد. هدف این مطالعه نیز بررسی اثر سناریوهای مختلف مدیریت پوشش گیاهی بر هیدرولوژی حوزه آبخیز قزاقلی با استفاده از مدل نیمه­توزیعی SWAT می­باشد. بدین منظور با انتخاب چهار گزینه مدیریتی شامل کشت بر روی تراس، جنگل­کاری، باغ­کاری و آگروفارستری، شبیه سازی رواناب در قالب 16 سناریوی مدیریتی انجام شد. در فرآیند تبدیل بارش به رواناب برای برآورد عمق حداکثر رواناب از روش استدلالی و برای برآورد حجم رواناب از روش شماره منحنی استفاده گردید. روندیابی جریان با استفاده از روش‌ ماسکینگام و محاسبه تبخیر و تعرق با استفاده از روش پنمن- مانتیس انجام شد. طبق نتایج، حالت ترکیبی سناریوهای مدیریتی (سناریوی 16 شامل تمام گزینه­ها) بیشتر تأثیر را بر کاهش رواناب سالانه دارد؛ به­طوری که منجر به کاهش 13.15 درصدی رواناب سالانه نسبت به وضع موجود شده است. در بین سناریوهای منفرد نیز سناریوی 5 (آگروفارستری) با 11.6 درصد بیشترین تاثیر را بر کاهش رواناب داشته است. در مقیاس زمانی ماهانه نیز بیشترین تأثیر سناریوها مربوط به ماه ژوئن و ژولای (خرداد و تیر) بود که دلیل آن مصادف بودن این دوره با زمان وقوع حداکثر رشد تاج پوشش گیاهی و در نتیجه افزایش زیاد تبخیر و تعرق و کاهش رواناب است. 

کلیدواژه ها: مدیریت پوشش گیاهی؛ هیدرولوژی؛ مدل SWAT؛ حوزه آبخیز قراقلی